Andrzej Nowicki - 1000 lat zatargów z papieżami [fragmenty]

Dokument: pdf (234.9 KB)
  • 10 stron
Opublikowany 2016-11-16 05:23:53

z książki A. Nowickiego „1000 lat zatargów z papieżami” ROZDZIAŁ VI DZIEJE INKWIZYCJI W POLSCE Inkwizytorami z urzędu byli i są do dziś dnia biskupi (1). Posiadając uprawnienia inkwizytorskie poszczególni biskupi tropili, sądzili i palili na stosach „heretyków", czyli prze- ciwników wszechwładzy politycznej duchowieństwa katolickiego. Między innymi około rok-u 1315 biskup wrocławski Henryk z Wierzbna spalił w Świdnicy około 50 heretyków wraz z żonami i dziećmi (2). W roku 1349 biskup wrocławski Przecław z Pogorzeli spowodował spalenie na stosie przywódcy chłopskiej „herezji" biczowników (3), w roku 1439 biskup poznański Andrzej z Bnina Opaliński spalił na stosie pięciu księży husyckich (4), w roku 1539 z wyroku biskupiego została spalona socynianka Katarzyna Weyglowa-Zalaszowska (5). Zachowało się wiele dokumentów 1) Ksiądz Szcześniak, „Słownik apologetyczny wiary katolickiej". Warszawa 1894, tom II, str. 51. 2) Kazimierz Dobrowolski, „Pierwsze sekty religijne "w Polsce", w trzecim roczni.ku „Reformacji w Polsce" (1924), str. 178; Tadeusz Silnicki, „Dzieje i ustrój kościoła na Śląsku", Kraków 1939. str. 379 3) Dobrowolski, j. w., str. 172. 4) Długosz, księga XII, pod rokiem 1439. 5) Hr. Krasiński, „Zarys dziejów powstania i upadku reformacji w Polsce". Warszawa, 1904, tom I, str. 88. i wyroków, świadczących o żywej działalności inkwizytorskiej biskupów polakich z kardynałem Zbigniewem Oleśnickim na czele (1). Biskupi, jako pełnoprawni inkwizytorzy herezji z urzędu, posiadali prawo mianowania dowolnej ilości inkwizytorów, zależnie od potrzeby. Na przykład wspomniany już biskup wrocławski Henryk z Wierzbna mianował około roku 1314 trzech inkwizytorów: Arnolda, Gostka i Pawła z Bantsch (2). Poza biskupami inkwizytorami z urzędu byli i są - na mocy bulli papieża Jana XXII z roku 1328 — wszyscy kolejni prowincjałowie zakonu dominikanów (3) posiadając — na równi z biskupami — prawo mianowania dowolnej ilości inkwizytorów. Z prawa tego oczywiście często korzystali. Między innymi w roku 1454 prowincjał zakonu dominikanów Jakub z Bydgoszczy mianował Jakuba z Dzierżoniowa inkwizytorem na diecezję gnieźnieńską, poznańską, włocławską i płocką (4). Prócz inkwizytorów z urzędu (biskupów i prowincjałów zakonu dominikańskiego) oraz inkwizytorów, których oni mianowali, działali na terenie Polski inkwizytorzy bezpośrednio mianowani przez papieży. Między innymi dnia 17 kwietnia 1257 roku papież Aleksander IV mianował inkwizytorami na diecezje polskie graniczące z Czechami franciszkanów: Bartłomieja z Brna i Lamberta, Niemca 1) Na przykład opublikowany w ,,Cod. epistolaris saeculi XV”, Kraków 1851, tom II, dokument 176 — wyrok Oleśnickiego na heretyka Henryka z Brzegu. 2) Kodeks Śląski (,,Scriptores Rerum Silesiacarum”), tom V, Wrocław 1862, dokument 89, sbr. 73. 3) Ałiraliam Bzowski (Bzovius), „Propago D. Hyacynthi thaumaturgi poloni seu de rebus praeclare gestis in Provincia Poloniae Ordinis Praedicatorum commentarius”, Wenecja 1606, rozdz. 8, str. 61. 4) Ksiądz Ignacy Grabowski, „Postępowanie inkwizycyjne przeciw heretykom w średniowieczu", odbitka z ,,Głosu Kapłańskiego”, Warszawa 1937, str. 20. z Pragi (1); dnia l maja 1318 roku papież Jan XXII mianował jednocześnie czterech inkwizytorów na diecezje krakowską i wrocławską: franciszkanów Hartmanna z Pilzna i Mikołaja Hospodyńca oraz dominikanów: Peregryna i Koldę z Opola (2), a na początku 1326 roku jeszcze sześciu inkwizytorów (3); w roku 1427 papież Marcin V mianował przeora Jana z Krakowa inkwizytorem generalnym na Polskę (4), a w roku 1429 Jana Braseatorisa- Piwowarczyka inkwizytorem wrocławskim (5); dnia 25 lipca 1550 roku papież Juliusz III mianował Stanisława Hozjusza inkwizytorem na Pomezanię (6). Zresztą rodzaj nominacji na inkwizytora był rzeczą mało istotną, ponieważ każdy inkwizytor — bez względu na to, czy mianował go sam papież, czy biskup, czy prowincjał zakonu — był zawsze przedstawicielem papieża, co z naciskiem podkreśla także ksiądz Grabowski: „Inkwizytor, chociaż mianowany przez zwierzchnika zakonnego, był delegatem papieża, a nie zakonu... Trybunał inkwizycyjny był sądem delegowanym Stolicy Apostolskiej” (7). Poza wspomnianymi już inkwizytorami-biskupami okrucieństwem inkwizytorskim wsławili się szczególnie następujący inkwizytorzy: Dominikanin Jan Polak, który około roku 1305 uwięził, ściął i spalił wielu heretyków (8). 1) Kodeks Śląski, tom VII, Wrocław 1880, dokument 97, str. 66. 2) Theiner, ,,Vetera Monumenta Poloniae et Lithuaniae... ex tabulariis vaticanis”, Rzym 1860, tom I, dokument 220, str. 187. 3) Vincentius Maria. Fontana, „Monumenta Dominicana", Rzym 1675, cyt. wg przypisu księdza Sadoka Barącza w „Rysie dziejów Zakonu Kaznodziejskiego w Polsce”, Lwów 1861. 4) Fontana, str. 320. 5) j. w., str. 323. 6) Theiner, tom II, etr. 568, „Hosii Epistolae”, tom I, dok. 380, str. 393—394. 7) Ksiądz Grabowski, str. 21. 8) Fontana, str. 159. Dominikanin Wacław z Wrocławia, który w latach 1346—1348 spalił wielu heretyków, przeważnie kobiet (1). Domini...

Komentarze do: Andrzej Nowicki - 1000 lat zatargów z papieżami [fragmenty] • 0